Divriği Ulu Camii ve Darüşşifası | Sivas.im : Sivas Gezi Rehberi


Mis Döner neden kapandı?

Sivas Düğün Fotoğrafçısı açıldı

Sivas Termal Fiyatları

Sivas’ta ucuz oteller ve fiyatları

Cennetin kapıları dünyaya açılıyor

Divriği, Gezi 22 Temmuz 2011
49 views

Sivas’ın Divriği ilçesinde bulunan Ulu Camii ve Darüşşifası’nda çalışmalar devam ediyor.

Kamulaştırma çalışmalarının tamamlanmasının ardından restorasyon çalışması yapılacak.

Dönemin Kültür Bakanı ve Başbakan’ın gelmesiyle birlikte kurtarılması için talimat verilen Divriği Ulu Camii bugün çevresindeki evlerin istimlak edilmesiyle birlikte çalışmaların merkezi oldu.

Divriği’deki çalışmaların bitmesiyle birlikte elbetteki işler bitmiş olmuyor. Yol sorunu da ciddi bir sıkıntı. Yolların yapılmasıyla birlikte başlığımızda belirttiğimiz gibi “Cennetin kapıları dünyaya açılıyor” olacak.

Sivas Gezi Rehberi olarak dilerseniz Divriği Ulu Camii ve Darüşşifası’na bir göz atalım.

1985 yılında UNESCO Dünya Mirası Listesi’ne alınan anıt, Ahmed Şah Ulu Camii ile bitişiğindeki Turan Melek Darüşşifası’ndan oluşan bir yapıdır. Kitabelerden okunduğu şekliyle külliyenin temeli 1228 yılının Aralık ayında atılmıştır. Cami icin hazırlanan vakfiye 5 Temmuz 1243 yılına aittir. Bu tarihler külliyenin inşaata başlanmasından sonra ibadete açılabilmesi için 14,5 yıl geçtiğini göstermektedir. Bir külliye olarak tasarlanan yapının aşhane (imaret), buka (konukevi), sundurma, mahkeme, namazgah, musalla, kuyu ve sebil gibi yapıları ortadan kalkmıştır.
Caminin 14,5 m yüksekliğindeki, darüşşifanın ise 14 m yüksekliğindeki taçkapıları ile çatıdaki konik külahlar bir dikeylik oluşturur. Öte yandan, binanın yatay uzanımı, baskın bir anıtsal karşıtlık yaratır. Burada örnek alınan arazidir. Anadolu’nun sonsuza uzanıyormuş izlenimi veren uçsuz bucaksız bozkırında ilerleyen yolcu, kendisini birden sarp yamaçlı kayalıkların karşısında veya dik tepelerin dibinde kıvrılarak uzanan vadilerde bulurken, bazen de gittikçe yaklaşan yüksek dağların görkemine uzaktan tanık olur. Mağara ve oyukların gölgeli çukurlukları soluklanma yeridir. Benzer şekilde, Divriği külliyesinin çıplak duvarları birer kaya kütlesi gibi yükselir, konik külahlar sivri tepeleri andırırken, devasa taçkapıları gölgeli mağaraların girişi gibidir. Caminin üç cephede birer taçkapısı, Darüşşifanın ise bir taçkapısı vardır. Cami’nin kuzey cephesindeki Cümle Kapısı diğer kapılara göre daha görkemli ve bezemeleriyle daha dikkat çekicidir. Bu durum, kapının kıbleye açılan ana giriş oluşuyla açıklanabilir.
Divriği ulu cami ve Daru’ş-şifası adıyla dünya sanat tarihinde yer alan bu eşsiz eser, Anadolu Selçuklu Devleti Mengücek Oğulları Beyliği döneminde (1228) Mengücek Beyi Ahmet Şah tarafından, Şifahane ise Ahmet Şah’ın eşi Melike Turan tarafından yaptırılmıştır. Divriği ulu camii Fatma hatun Camii, Ahmet Şah Camii diye de adlandırılır.

Divriği Ulu Camii’nin ve Darü’ş-şifanın dünyadaki diğer tarihi eserlerden bir takım farkları vardır:
Birincisi,böyle mükemmel üç boyutlu detaylı geometrik sitiller ve bitkisel bezemeler hiç bir yerde olmadığı sanat tarihçiler ve mimarlar tarafından söylenmektedir.Kapı ve duvarlara işlenen tüm motifler asimetriktir ve her karede binlerce taş işlemeli motif bulunur. Usta devamlı tekrardan kaçınmış ve kendisini yenilemiş. Hiç bir motife bağımlı kalmamıştır. Her motifte Allah’ın birliğinin vurgulandığı gözlemleniyor.
Divriği Ulu Camii ve Daruşşifasının dört kapısı vardır. Şifahane Taç Tapısı,Cami Kuzey Taç Kapı,Cami Batı Taç Kapı ve Şah Mahfili Taç Kapısı. Her biri birbirinden farklı eşsiz bezemelerle göz kamaştıran bir mimarlık ve mühendislik harikası niteliğindedir.

Ahmed Şah Ulu Cami
Külliye’nin cami bölümü, sütun dizileri ile belirlenmiş beş sahın içerir. Diğerlerinden daha geniş olan orta sahının merkezinde eskiden ortası açık, fakat şimdi kapatılmış bir kubbe yer alır. Bunun altındaki bölümün eyvanlı açık avlulu İran camisi ile Anadolu bazilikasının setezlenmesinden ortaya çıktığı söylenebilir. Dolayısıyla Selçuklu dönemine özgü bir yaratımdır. ‘Maksure kubbe’ adı verilen mihrap-önü kubbesi erken İslam dönemi cami mimarisi geleneğindedir. Fakat Anadolu’ya özgü konik bir külahla örtülmüştür. Bu iki örtü sistemi dışındaki taş malzeme ile inşa edilmiş 23 adet dekoratif çapraz tonoz, türlerinin Anadolu’da bulunan en ihtişamlı örnekleridir. Tonozların merkezinde, ‘çapraz tonoz’ uygulaması ile birleştirilmiş iç içe geçen doğrusal bezeme hatları haç görünümündedir. Fakat, bunlar aslında Güneş’in devinimi üzerine temellenmiş ‘dört yön, ara yönler ve merkezdeki gökyüzü-güneş kapısı’ kavramlarının somutlanmasından oluşur.

Turan Melek Darüşşifasıuluc-d1.jpg (16077 bytes)
Cami’nin güneyine bitişik olan Darüşşifa, Anadolu’da kitabesinde ‘darüşşifa’ tanımı geçen tek binadır. Külliye’nin vakfiyesi kayıptır. Bu nedenle, darüşşifanın kuruluş amacı tam olarak anlaşılamamıştır. Darüşşifa kelimesi, 13. yüzyılda, medrese, imaret, konukevi alamlarında kullanılıyordu. Bu binalara gezgin hekim veya cerrahlar uğruyor, hastaları muayene ediyordu. Necdet Sakaoğlu’na göre, Divriği’deki darüşşifa bir ‘konukevi’ işlevindeydi. Aynı zamanda, bu binanın üst katındaki orta sofalı mekân, bir ‘divanhane’ olarak ‘resmi makam’ alanı, Ahmed Şah ve Turan Melek’in rezidansı olarak kullanılmış olabilir. Darüşşifa’nın merkezindeki havuz ve üzerindeki ortası delik kubbede ‘kapalı avlu’ fikri vurgulanmış. Üç adet eyvan, İran’daki eyvanlı avlu fikrini; dört sütun uygulaması, Anadolu’daki dört sütunlu bazilikayı; kubbe uygulaması, transeptli-kubbeli bazilikayı; ve eyvanların önünde koridor uygulaması, üç sahınlı bazilikayı anımsatıyor. Bunların biraraya getirilmesiyle özgün ve bezersiz bir sentez ortaya çıkmış.

Cümle Kapısı / Kadınlar Kapısı / Kuzey Kapısı
Caminin kuzey taçkapısı bezemesi ve bezemelerin soyut anlatımıyla çok görkemli ve özgün bir kompozisyon ortaya koymaktadır. Yüksekliği 14,5 m, eni 11,5 m ve derinliği 4,5 m’dir. İki yandaki içinde güneş simgesi lotus çiçekleri ve rumilerin hakim olduğu devasa kutsal ağaçlar, İran’da Sasani döneminden kalan mağara eyvanları üzerinde görülür. Eski Mezopotamya, İran ve Orta Asya’nın ışık simgesi kutsal ağacı, Kur’an ve ilişkili İslam kozmolojisine Sidret’ul Munteha (En Son Sınırın Ağacı) adı altında girmiştir. Ağacın sınır kavramı ile ilişkilendirilmesi, onun evren ve Tanrı arasındaki eşiğin bir simgesi olmasından kaynaklanır. En alt düzeydeki güneş diskleri, Hattilerin kozmos simgesi güneş disklerini anımsatır. Güneş diskinin merkezindeki kutsal geometri Tanrısal akıldan yayılan evrenin ahengini yansıtır.
Taçkapı kompozisyonunun ana motifi bir altıgendir. Altıgen, Eski Ahit ve Kur’an’da Tanrı’nın yeryüzünü yarattığı gün sayısıdır. Teolog Hrabanus Maurus (9. yüzyıl) şöyle diyor “6 sayısı, Tanrı yeryüzünü 6 günde yarattığı için kutsal değildir, 6 sayısı mükemmel olduğu için Tanrı yeryüzünü 6 günde yaratmıştır”. Taçkapının merkezindeki altıgen, aslında palpeteği gibi bütün taçkapı yüzeyi boyunca yayılan bir içiçe altıgenler örgüsünün merkezi motifini verir. Kesişen altıgenlerin ışınsal kolları çapraz tonozların haçvari geometrisi ile karşılaştırıldığında binanın bezemesinin arkasında gizli bir ‘kutsal geometri’ anlayışının ifade edildiği ortaya çıkar. Taçkapının ardında ve tonozların altındaki mimari mekânın ilahî bir nitelik taşıdığı izlenimi alınabilir. Tanrı yaratısı evrenin bir simgesi olmak anlamında böyle bir özelliği bulunmaktadır. Fakat, içerideki anıtsal bir taçkapıyı andıran Anadolu’nun en büyük taş mihrabı ve tonozlardaki kapı gibi şekillendirilen merkez noktaları ulaşılan iç mekânı aslında dünyaya ait kılar. Bunlar kapıların ardında açılan kapılar, perdelerin ardında açılan perdeler gibidir. Burada insana, bu dünyada beden olarak varolurken Cennet’in yada ilahî mekânın sınırlarından öteye geçemeyeceği fikri iletilir; Tanrı ve Tanrı’nın mekânının kendisi için henüz soyut bir gerçeklik olduğu mesaji verilir. Tanrı yaratısı evrenin simgelendiği Cami taçkapısı ve iç mekân Cennet’in yersel birer ifadesi değil, ”aracı saha’, ‘geçiş bölgesi’ ve ‘iletişim alanı’ işlevindedir.
uluc-d3.jpg (14537 bytes)
Çarşı Kapısı / Çıkış Kapısı / Erkekler Kapısı / Batı Kapısı
Caminin batı cephesinde bulunan taçkapı “suk-i sultani” denilen eski kent çarşısının bu kapının aşağısında bulunması nedeniyle bu adı almıştır. Aynı zamanda İslami geleneklere göre büyük camilerde cemaatin caminin kıbleye açılan ana kapısından girerek namazdan sonra yan kapıdan çıkması nedeniyle çıkış kapısı adını da almıştır. Yüksekliği cami ile aynıdır. Süslemeleri ise Kıble Kapısına oranla daha sadedir.
Çıkış Kapısı’nın cephesi bitkisel ve geometrik motiflerle kaplıdır. Motiflerde düz ve ters lale motifleri, yapraklar, geçmeli yıldızlar ve altıgenler, yarım ve bütün küreler ve kilim motifleri görülmektedir. Çıkış kapısının alınlık saçak/korniş kısmı çeşitli zamanlarda yapılan onarımlar sırasında bozulmuştur. 1905 yılında yapılan onarımlar sırasında da tepeye bir ay yıldız yerleştirilmiştir. Kapının iki yanındaki mukarnaslı köşe nişlerinin iç yüzeylerinde ikisi çift başlı biri tek kuş figürleri vardır. Bu figürlerin ilahî ve sultani güç, ayrıca gökyüzü-güneş kapısı simgeleri olduğu düşünülebilir. Ayrıca bunlar, Sufi yazınındaki (ör. Arabî) Küllî Akl’ın simgesi Kral Kartal (Simurg, eril ilke) ile nefs yani ‘ruh’un simgesi Gerdanlıklı Güvercin (dişil ilke) kavramları ile de ilişkilendirilebilir.

Şah Kapısı / Taht Kapısı / Doğu Kapısı
Şah Kapısı’nın yüksekliği 6 m, eni 4 m, derinliği 1,5 m’dir ve cephesi bitkisel ve geometrik desenlerle bezelidir. Bu kapının camii inşaatının son aşamasında yapıldığı ve caminin ahşap minberindeki bezeme benzerlikleri nedeniyle aynı kişi tarafından yapıldığı düşünülmektediir. 20. yüzyıl başındaki onarımlar sırasında bu taçkapının işlevine son verilerek eşiği kısmen örülmüş, demir parmaklık ve cam takılarak pencereye dönüştürülmüştür.

Darüşşifa Taçkapısı
Darüşşifa taçkapısının silmelerle kademelendirilmiş anıtsal girişi, Caminin Kıble taçkapısında olduğu gibi aşamalı bir ilerleme seremonisi için uygun mekânı tanımlar. Giriş uluc-d2.jpg (21618 bytes)kapısı bir lotus tipte palmet ortasına yerleşmiştir. Bugün büyük ölçüde kırık olan bu motif, gökyüzü ve güneş kapısını simgeler. Kapının sağına ve soluna yerleştirilmiş erkek ve kadın başları dönemin astrolojisinde ve Sivas Şifahanesi eyvanında gördüğümüz Güneş ve Ay simgeleridir. Burada Ahmed Şah ve Turan Melek kendilerini bu birincil anlamın gerisine gizlemiş olabilir. Taçkapının üzerinde yükseldiği geniş kaide, büyük kemerin üzerinde yükseldiği devasa sütun başları ve ortadaki sütun, yüzeyde kalan bir taçkapının ötesine taşan mimari bir birim oluşturulmak istendiğini gösterir. Taçkapı ve hatta iç mekân ile ilişkilendirebileceğimiz bu ara alan orta çağ İslâm sufi kozmolojisinde ‘arketipik imgeler, ide, simge ve tekabüller dünyası’ veya ‘özerk imgesel biçimler dünyası’ anlamlarını veren ‘alem el-misal’ (Hurkalya yeri), başka deyişle ‘orta dünya veya evren’ anlamındaki berzahdır. Berzah ‘akıllar alemi’ ile ‘cisimler alemi’ arasındadır. Burada her dönemde çeşitli simge ve metaforlarla zenginleştirdiği hayalî topografyanın ögelerini Külliye’nin taçkapılarında simgeler olarak buluyoruz.

En çok bunlar arandı

Yorumlar

Henüz hiç yorum yapılmamış.

Time limit is exhausted. Please reload CAPTCHA.

İlginizi Çekebilir
Sızır Şelalesi nerede, Nasıl gidilir?

Sızır Şelalesi nerede, Nasıl gidilir?

29 Haziran 2016
4.086 views
Sivas Sıcak Çermik Kaplıcaları

Sivas Sıcak Çermik Kaplıcaları

07 Haziran 2016
7.051 views
Gürün Gökpınar Gölü

Gürün Gökpınar Gölü

04 Mayıs 2016
1.605 views
Sivas Termal ve Yaşam Merkezi

Sivas Termal ve Yaşam Merkezi

20 Nisan 2016
3.617 views
Sivas’ta gezip görülecek 15 yer

Sivas’ta gezip görülecek 15 yer

28 Kasım 2015
11.359 views
Sivas otelleri; Sivasotel.com’da.

Sivas otelleri; Sivasotel.com’da.

15 Kasım 2015
632 views
Bunlar da var!
Sızır Şelalesi Turları

Sızır Şelalesi Turları

19 Eylül 2012
598 views
Sızır Alabalık Tesisi

Sızır Alabalık Tesisi

15 Ocak 2013
807 views
Kış günü Balıklı Kaplıca

Kış günü Balıklı Kaplıca

15 Ocak 2012
84 views
Çeltek Dağı

Çeltek Dağı

07 Mart 2011
124 views
Sivas Divriği Gezisi

Sivas Divriği Gezisi

30 Mart 2012
112 views
Sivas Aksu Parkı

Sivas Aksu Parkı

12 Ağustos 2012
508 views
Sivas Havaalanı Servisleri ve saatleri

Sivas Havaalanı Servisleri ve saatleri

23 Eylül 2012
1.825 views
Sivas’ta son bahar

Sivas’ta son bahar

26 Ekim 2011
90 views
Sazcılık mesleği zamana direniyor

Sazcılık mesleği zamana direniyor

30 Ocak 2013
102 views
Yandex.Metrica